چرا مدل Pay as You Go اهمیت دارد؟

در گذشته، اغلب نرم افزارها با پرداخت حق اشتراک ماهانه یا سالانه در اختیار کاربران قرار می گرفتند. این روش اگرچه ساده بود، اما همیشه منصفانه محسوب نمی شد. بسیاری از کاربران، به ویژه شرکت های کوچک یا تیم هایی که استفاده محدودی از نرم افزار داشتند، مجبور بودند همان هزینه ای را پرداخت کنند که یک سازمان بزرگ با صدها کاربر پرداخت می کرد.

مدل Pay as You Go این معادله را تغییر داد. در این روش، هزینه استفاده از نرم افزار مستقیماً با میزان مصرف واقعی کاربر ارتباط دارد. به همین دلیل، کاربران کنترل بیشتری بر هزینه های خود خواهند داشت و تنها بابت ارزشی که از سامانه دریافت کرده اند پرداخت انجام می دهند.

به همین دلیل است که امروزه بسیاری از پلتفرم های مدرن، سرویس های ابری، سامانه های مدیریت پروژه و نرم افزارهای سازمانی به سمت استفاده از این مدل حرکت کرده اند.

تاریخچه مدل Pay as You Go

امروزه عبارت Pay as You Go (PAYG) به عنوان یکی از شناخته شده ترین مدل های قیمت گذاری در نرم افزارهای ابری، سرویس های آنلاین و پلتفرم های دیجیتال شناخته می شود؛ اما ایده اصلی آن بسیار قدیمی تر از دنیای فناوری اطلاعات است.

اساس این مدل بر یک اصل ساده اقتصادی بنا شده است:

سال ها قبل از ظهور اینترنت، همین منطق در بسیاری از خدمات عمومی وجود داشت. هزینه برق، آب، گاز و تلفن بر اساس مقدار واقعی مصرف محاسبه می شد. هر مشترک تنها برای میزان استفاده خود هزینه پرداخت می کرد و نه صرفاً برای در اختیار داشتن انشعاب.

این شیوه قیمت گذاری به مرور به یکی از عادلانه ترین و شفاف ترین مدل های اقتصادی تبدیل شد و بعدها الهام بخش صنعت فناوری اطلاعات گردید.

ورود Pay as You Go به صنعت فناوری

در دهه های ابتدایی توسعه نرم افزار، اغلب محصولات به صورت مجوز دائمی (Perpetual License) عرضه می شدند. مشتری یک بار هزینه نسبتاً زیادی پرداخت می کرد و نسخه ای از نرم افزار را خریداری می نمود.

با گسترش اینترنت، مدل اشتراک ماهانه (Subscription) رواج پیدا کرد. این مدل نسبت به خرید دائمی انعطاف پذیرتر بود، اما همچنان یک مشکل اساسی داشت؛ کاربر باید مبلغ ثابتی را پرداخت می کرد، حتی اگر استفاده بسیار کمی از نرم افزار داشت.

همزمان با توسعه رایانش ابری (Cloud Computing)، شرکت های فناوری با چالش جدیدی روبه رو شدند. هزینه زیرساخت، پردازش و ذخیره سازی برای هر کاربر متفاوت بود و دریافت یک مبلغ ثابت از همه مشتریان، دیگر منطقی به نظر نمی رسید.

در همین دوره، مدل Pay as You Go به عنوان راهکاری برای محاسبه دقیق هزینه ها وارد صنعت فناوری شد و به سرعت مورد استقبال شرکت های بزرگ قرار گرفت.

چرا شرکت های فناوری به سمت Pay as You Go حرکت کردند؟

رشد خدمات ابری باعث شد میلیون ها کاربر با الگوهای مصرف کاملاً متفاوت از یک نرم افزار استفاده کنند. برخی کاربران تنها چند عملیات در ماه انجام می دادند، در حالی که برخی دیگر روزانه هزاران تراکنش ثبت می کردند.

در چنین شرایطی، دریافت یک مبلغ ثابت از تمام کاربران نه برای شرکت ارائه دهنده خدمت منطقی بود و نه برای مشتریان.

به همین دلیل بسیاری از شرکت های نرم افزاری به سمت مدلی حرکت کردند که بتواند هزینه واقعی استفاده را اندازه گیری و همان مقدار را دریافت کند.

نمونه های شناخته شده استفاده از Pay as You Go

امروزه این مدل تنها محدود به صنعت نرم افزار نیست و در بسیاری از خدمات دیجیتال و زیرساختی مورد استفاده قرار می گیرد.

مشکلات مدل اشتراک ثابت

مدل اشتراک ماهانه هنوز هم در بسیاری از نرم افزارها استفاده می شود، اما در بسیاری از کسب وکارها محدودیت هایی ایجاد می کند که مهم ترین آن ها عبارت اند از:

Pay as You Go چگونه این مشکلات را حل کرد؟

مدل Pay as You Go با تغییر نگاه از «پرداخت برای داشتن نرم افزار» به «پرداخت برای استفاده از نرم افزار» توانست بسیاری از مشکلات مدل های سنتی را برطرف کند.

در این مدل، هر فعالیت قابل اندازه گیری است. سامانه میزان استفاده کاربر را ثبت می کند و هزینه نهایی تنها بر اساس همان میزان استفاده محاسبه می شود. به این ترتیب، کاربر هزینه ای متناسب با ارزش واقعی دریافت شده پرداخت می کند.

چرا این مدل برای نرم افزارهای مدیریت پروژه مناسب تر است؟

در نرم افزارهای مدیریت پروژه، میزان استفاده کاربران معمولاً ثابت نیست. ممکن است یک شرکت در طول اجرای یک پروژه بزرگ، هزاران عملیات مانند ثبت خرید، ثبت هزینه، مدیریت انبار، ثبت اسناد مالی و گردش کالا انجام دهد، اما پس از پایان پروژه، میزان استفاده از سامانه به شکل قابل توجهی کاهش یابد.

اگر چنین نرم افزاری از مدل اشتراک ثابت استفاده کند، کاربران در دوره های کم فعالیت نیز باید همان هزینه همیشگی را پرداخت کنند؛ موضوعی که می تواند احساس نارضایتی ایجاد کند.

مدل Pay as You Go این مشکل را برطرف می کند، زیرا هزینه استفاده از سامانه مستقیماً با حجم فعالیت واقعی پروژه متناسب است. در نتیجه، کاربران در دوره های کم کار هزینه کمتری پرداخت می کنند و در زمان اجرای پروژه های بزرگ نیز تنها به اندازه استفاده واقعی خود هزینه خواهند داشت.

مزایای اقتصادی و مدیریتی مدل Pay as You Go

موفقیت جهانی مدل Pay as You Go (پرداخت بر اساس میزان استفاده) تنها به دلیل تغییر روش دریافت هزینه نیست؛ بلکه این مدل توانسته است رابطه ای منصفانه میان ارائه دهنده خدمت و مصرف کننده ایجاد کند. در این روش، هزینه ها به جای آنکه بر اساس زمان یا اشتراک ثابت محاسبه شوند، مستقیماً با میزان استفاده واقعی از خدمات ارتباط پیدا می کنند.

همین ویژگی باعث شده است که Pay as You Go علاوه بر ایجاد عدالت در قیمت گذاری، مزایای اقتصادی و مدیریتی متعددی برای کاربران و ارائه دهندگان خدمات به همراه داشته باشد.

مزایای اقتصادی

مزایای مدیریتی

Pay as You Go در همکار پروژه

مدل Pay as You Go در بسیاری از نرم افزارهای دنیا تنها به این معناست که کاربر بر اساس میزان استفاده خود هزینه پرداخت می کند. اما در همکار پروژه این مفهوم تنها یک روش قیمت گذاری نیست؛ بلکه بخشی از معماری مالی سیستم است.

در طراحی همکار پروژه، از همان ابتدای توسعه تصمیم گرفته شد که مدل مالی سامانه بر پایه مصرف واقعی خدمات بنا شود. به همین دلیل، تمام اجزای مالی، اعتباری و محاسباتی سیستم به گونه ای طراحی شده اند که بتوانند هزینه هر عملیات را به صورت دقیق، شفاف و قابل ردیابی محاسبه کنند.

در نتیجه، Pay as You Go در همکار پروژه صرفاً یک قابلیت جانبی نیست؛ بلکه یکی از هسته های اصلی معماری نرم افزار محسوب می شود و بسیاری از زیرسیستم های دیگر بر پایه آن طراحی شده اند.

چرا همکار پروژه این مدل را انتخاب کرد؟

تیم طراحی همکار پروژه در زمان تحلیل مدل های درآمدی، گزینه های مختلفی مانند اشتراک ماهانه، اشتراک سالانه، خرید دائمی نرم افزار و مدل های ترکیبی را بررسی کرد. اما هیچ یک از این روش ها پاسخگوی نیاز واقعی شرکت های اجرایی، پیمانکاران، مشاوران و مدیران پروژه نبود.

فعالیت پروژه های ساختمانی و عمرانی ماهیت ثابتی ندارد. ممکن است یک شرکت در یک ماه هزاران عملیات مالی، انبارداری و اجرایی ثبت کند و در ماه بعد تنها چند عملیات محدود داشته باشد. دریافت مبلغ ثابت از چنین کاربران متنوعی، نه عادلانه بود و نه اقتصادی.

به همین دلیل، همکار پروژه از ابتدا بر پایه این فلسفه طراحی شد که هزینه استفاده از سامانه باید مستقیماً با میزان استفاده واقعی کاربران ارتباط داشته باشد.

تفاوت Pay as You Go در همکار پروژه با مدل های رایج

در بسیاری از نرم افزارها، عبارت Pay as You Go تنها به این معناست که هزینه بر اساس تعداد کاربران، میزان فضای ذخیره سازی یا تعداد درخواست های API محاسبه می شود. در حالی که در همکار پروژه، مبنای محاسبه هزینه رویدادهای قابل محاسبه (Billable Events) است.

هر عملیاتی که کاربر در سامانه انجام می دهد، در صورت مشمول بودن، به عنوان یک رویداد قابل محاسبه ثبت می شود. موتور تعرفه (Pricing Engine) بر اساس قوانین تعرفه، هزینه آن عملیات را محاسبه کرده و مقدار متناظر اعتبار (Coin) را از کیف پول کاربر کسر می کند.

این رویکرد باعث می شود تمام محاسبات مالی به صورت دقیق، شفاف و قابل ممیزی انجام شوند و امکان توسعه مدل های تعرفه در آینده نیز بدون تغییر در معماری اصلی سیستم وجود داشته باشد.

هزینه استفاده در همکار پروژه چگونه محاسبه می شود؟

یکی از تفاوت های اساسی همکار پروژه با بسیاری از نرم افزارهای مدیریت پروژه، نحوه محاسبه هزینه استفاده از سامانه است. در این نرم افزار، هزینه ها بر اساس زمان عضویت یا تعداد ماه های استفاده تعیین نمی شوند؛ بلکه مبنای اصلی محاسبه، میزان استفاده واقعی از خدمات سامانه است.

به بیان ساده، هر زمان کاربر عملیاتی را در سامانه انجام می دهد که مشمول تعرفه باشد، سیستم آن عملیات را ارزیابی کرده و هزینه متناظر آن را از اعتبار کاربر کسر می کند. اگر کاربر از برخی قابلیت ها استفاده نکند، بابت آن ها نیز هزینه ای پرداخت نخواهد کرد.

مبنای محاسبه هزینه چیست؟

برای اینکه سیستم بتواند هزینه استفاده را به صورت دقیق محاسبه کند، هر فعالیت کاربر ابتدا بررسی می شود. اگر آن فعالیت در فهرست عملیات قابل محاسبه قرار داشته باشد، به عنوان یک Billable Event (رویداد قابل محاسبه) ثبت می شود.

هر Billable Event دارای تعرفه مشخصی است. این تعرفه توسط موتور تعرفه (Pricing Engine) مدیریت می شود و می تواند در نسخه های آینده بدون تغییر در معماری نرم افزار اصلاح یا توسعه یابد.

فرآیند محاسبه هزینه

چه عملیاتی ممکن است مشمول تعرفه باشند؟

نوع عملیات قابل محاسبه بسته به سیاست های تعرفه و نسخه نرم افزار می تواند متفاوت باشد، اما نمونه هایی از این عملیات عبارت اند از:

فهرست دقیق عملیات قابل محاسبه در مستندات تعرفه و نسخه های مختلف نرم افزار قابل مشاهده خواهد بود.

یک مثال واقعی از نحوه محاسبه هزینه در همکار پروژه

برای درک بهتر مدل Pay as You Go ، فرض کنید یک شرکت پیمانکاری ساختمانی از نرم افزار همکار پروژه برای مدیریت عملیات روزانه خود استفاده می کند.

این شرکت در طول یک روز کاری فعالیت های مختلفی مانند ثبت خرید مصالح، ثبت مصرف کالا، صدور حواله انبار، ثبت اسناد مالی و مدیریت پروژه ها را در سامانه انجام می دهد. هر یک از این فعالیت ها در صورت مشمول بودن، به عنوان یک Billable Event توسط سیستم شناسایی شده و هزینه آن مطابق تعرفه محاسبه می شود.

سناریوی نمونه

این مثال چه چیزی را نشان می دهد؟

در این مثال، کاربر تنها بابت عملیات هایی هزینه پرداخت کرده است که واقعاً از خدمات سامانه استفاده کرده است. مشاهده گزارش ها، مرور اطلاعات یا سایر فعالیت های غیرمشمول تعرفه هیچ هزینه ای برای کاربر ایجاد نکرده اند.

به همین دلیل، هزینه نهایی مستقیماً با میزان استفاده واقعی از امکانات نرم افزار ارتباط دارد و نه با مدت زمان عضویت یا تعداد روزهای استفاده.